Bhai Major Singh Nagoke: ਪੰਜਾਬੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜੀਵਨੀ 9 ਜੂਨ 1984

Bhai Major Singh Nagoke ਦੀ ਸਰੋਤ-ਅਧਾਰਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜੀਵਨੀ — ਪਿੰਡ ਨਾਗੋਕੇ, ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਅਤੇ ਜੂਨ 1984। Punjab historical biography.

ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਸਿਆ ਪਿੰਡ ਨਾਗੋਕੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। Bhai Major Singh Nagoke ਦਾ ਜੀਵਨ ਉਸ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਦੌਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਦੋਂ 1970 ਅਤੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਡੂੰਘੇ ਰਾਜਨੀਤਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ

Bhai Major Singh Nagoke ਦਾ ਜਨਮ 1950 ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰ ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਹਰਭਜਨ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਪਿੰਡ ਨਾਗੋਕੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਸੀ, ਬੀਬੀ ਸਵਰਨ ਕੌਰ। ਜਦੋਂ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ 21 ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ, ਮਾਤਾ ਜੀ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਸਵਰਨ ਕੌਰ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ ਦੇ ਆਸਰੇ ਹੋਈ। 1974 ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਵਿਆਹ ਗੁਰਮਤਿ ਮਰਯਾਦਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬੀਬੀ ਜਸਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਪਿੰਡ ਪਖੋਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ — ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਜੈਪਾਲ ਸਿੰਘ।

ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ

ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਪਿੰਡ ਨਾਗੋਕੇ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਬਾਬਾ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਿਰਮਲੇ ਕੋਲ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸੰਥਿਆ ਲੈਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। ਉੱਥੇ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੰਥਿਆ ਚਾਰ ਵਾਰ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੱਤ ਨਿਤਨੇਮ ਬਾਣੀਆਂ ਕੰਠ ਕਰ ਲਈਆਂ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਉਹ ਕਦੇ ਮਿਹਨਤਾਨਾ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਗਤਕੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਕਬੱਡੀ ਦੇ ਚੰਗੇ ਖਿਡਾਰੀ ਵੀ ਸਨ, ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਗਤਕਾ ਸਿਖਾਉਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਕੰਮ ਸੀ।

Bhai Major Singh Nagoke ਦੀ ਜੀਵਨ-ਯਾਤਰਾ

ਸੰਤ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਭਿੰਡਰਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇ 36ਵੇਂ ਮੋਰਚੇ ਵੇਲੇ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਏ। 8 ਤੋਂ 10 ਅਪ੍ਰੈਲ 1978 ਨੂੰ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕੀਰਤਨ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ Bhai Major Singh Nagoke ਨੇ ਕਈ ਸਿੰਘ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਭਾਗ ਲਿਆ। 11 ਅਪ੍ਰੈਲ 1978 ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਖੰਡੇ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ।

ਜੀਵਨ ਦਾ ਮੋੜ

13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1978 ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੁਖਦਾਈ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ। ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਸਮਾਗਮ ਵਿਰੁੱਧ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਵਿਰੋਧ ਕਰ ਰਹੇ 13 ਸਿੱਖ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਉਪਲਬਧ ਸਰੋਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ Bhai Major Singh Nagoke ਇਹ ਘਟਨਾ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਮਹਿਤਾ ਚੌਂਕ ਜਾ ਕੇ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ।

ਅਪ੍ਰੈਲ 1983 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਵਿੱਚ ਡੀਆਈਜੀ ਅਟਵਾਲ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ — ਉਸ ਦੌਰ ਦੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ। ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ Bhai Major Singh Nagoke ਦਾ ਨਾਂ ਇਸ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵੇਰਵੇ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ।

ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਅਸਰ

ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪਿੰਡ ਨਾਗੋਕੇ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ — ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਜੈਪਾਲ ਸਿੰਘ — ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੱਡੇ ਹੋਏ। ਪਰਿਵਾਰ ਉੱਤੇ ਕੀ ਬੀਤੀ, ਸੁਤੰਤਰ ਵੇਰਵੇ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਅਸਰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਗਤਕੇ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਰਾਹੀਂ ਸੀ।

ਟਾਈਮਲਾਈਨ — ਮੁੱਖ ਪੜਾਅ

ਅੰਤਿਮ ਘਟਨਾ

ਜੂਨ 1984 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂਸਟਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਪਲਬਧ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ Bhai Major Singh Nagoke ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਬੁੰਗੇ ਦੀ ਮੋਰਚਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਸਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਲੰਗਰ ਹਾਲ ਦੇ ਬੰਕਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਫੌਜ ਨੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਗੈਸ ਬੰਬ ਸੁੱਟੇ, 9 ਜੂਨ 1984 ਨੂੰ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਈ ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਰੋਡੇ , ਭਾਈ ਦਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਅਭਿਆਸੀ, ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਪੱਤੀ ਵੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।

ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ Article 21

Bhai Major Singh Nagoke ਦਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਅੰਤ ਉਸ ਦੌਰ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ-ਅਧਿਕਾਰ ਸਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਡੂੰਘਾ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦਾ ਆਰਟੀਕਲ 21 ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂਸਟਾਰ ਦੌਰਾਨ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਮੌਤਾਂ — ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ Bhai Major Singh Nagoke ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ — ਅੱਜ ਵੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਜਾਂਚ ਦੀ ਮੰਗ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹਨ।

ਯਾਦ, ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਅੰਤਮ ਵਿਚਾਰ

ਪਿੰਡ ਨਾਗੋਕੇ ਤੋਂ ਉੱਠਿਆ Bhai Major Singh Nagoke ਦਾ ਜੀਵਨ — ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਖੰਡੇ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਧਾਰਮਿਕ ਸਿੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਖਰੀ ਸਾਹ — ਉਸ ਦੌਰ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿੱਖ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਲੇਖ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਪੜੋ: ਭਾਈ ਬਲਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਜੂ

ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ / FAQs

Bhai Major Singh Nagoke ਕੌਣ ਸਨ?

Bhai Major Singh Nagoke ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਨਾਗੋਕੇ ਵਿੱਚ 1950 ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸਨ। ਉਹ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅਤੇ 1984 ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਰਹੇ।

ਇਹ ਜੀਵਨੀ ਕਿਹੜੇ ਸਰੋਤਾਂ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ?

ਇਹ ਜੀਵਨੀ ਉਪਲਬਧ ਜਨਤਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਰੋਤਾਂ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਜਨਤਕ ਸਰੋਤ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਸਰੋਤ ਅਕਸਰ ਇੱਕ-ਪੱਖੀ ਜਾਂ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਕੀ ਹਰ ਵੇਰਵਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਸਦੀਕ ਹੈ?

ਨਹੀਂ। ਕੁਝ ਵੇਰਵੇ ਸਿਰਫ਼ ਯਾਦਗਾਰੀ ਜਾਂ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਰੋਤਾਂ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ।

Bhai Major Singh Nagoke ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ?

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂਸਟਾਰ ਦੌਰਾਨ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਦਰ ਹੋਈ — ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਘਟਨਾ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਜਾਂਚ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Punjab File ਅਜਿਹੀਆਂ ਜੀਵਨੀਆਂ ਕਿਉਂ ਲਿਖਦੀ ਹੈ?

Punjab File ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਉਹ ਜੀਵਨਾਂ ਨੂੰ ਸਰੋਤ-ਅਧਾਰਿਤ, ਸੰਤੁਲਿਤ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਰਜ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜੋ ਅਕਸਰ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਹਾਸ਼ੀਏ ਉੱਤੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸਰੋਤ-ਸੀਮਾ ਅਤੇ ਅੰਤਮ ਬੇਦਾਅਵਾ

ਇਹ ਜੀਵਨੀ ਉਪਲਬਧ ਜਨਤਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਰੋਤਾਂ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਜਨਤਕ ਸਰੋਤ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਰੋਤ ਇੱਕ-ਪੱਖੀ ਜਾਂ ਅਧੂਰੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਵਿਵਾਦਿਤ ਸਮੱਗਰੀ ਸਰੋਤ-ਅਧਾਰਿਤ ਦਾਅਵੇ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅੰਤਮ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ। Punjab File ਹਿੰਸਾ, ਨਫ਼ਰਤ, ਕੱਟੜਵਾਦ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਈਚਾਰੇ, ਧਰਮ, ਪੁਲਿਸ ਬਲ, ਸਰਕਾਰੀ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਜਾਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਘ੍ਰਿਣਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਇਸ ਜੀਵਨੀ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ, ਯਾਦ, ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸਮਝ ਹੈ।

ਲੇਖਕ ਪਰਿਚਯ

✍️ ਲੇਖਕ ਪਰਿਚਯ — Kulbir Singh Bajwa

Kulbir Singh Bajwa ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਲੇਖਕ, ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਸਿਰਜਕ ਅਤੇ PunjabFile.org ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਯਾਦ, ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ, ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨੀਆਂ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਗਵਾਹੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ-ਅਧਿਕਾਰ ਸਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸਰੋਤ-ਅਧਾਰਿਤ, ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਲਿਖਤ ਰਾਹੀਂ ਦਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ।