Bhai Partap Singh Bittu: ਇਤਿਹਾਸਕ ਜੀਵਨੀ (1990)

Bhai Partap Singh Bittu (ਸ਼ਹੀਦੀ 22 ਜੂਨ 1990) ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜੀਵਨੀ — ਦੁਬਲੀ ਦਾ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ, 1984 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਦੋ ਸਾਲ ਅਤੇ ਜੂਨ 1990 ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਘਟਨਾ।

Bhai Partap Singh Bittu ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉਸ ਦੌਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਨਾਮ ਹੈ ਜਦੋਂ 1984 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘਾ ਦੁੱਖ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਟਕਰਾਅ ਇਕੱਠੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਯਾਤਰਾ ਪਿੰਡ ਦੁਬਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਜੂਨ 1990 ਵਿੱਚ ਪੁਨੀਆ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਲੰਮੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੋਈ।

ਜਨਮ, ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ

Bhai Partap Singh Bittu ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਦੁਬਲੀ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਟੀ ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰ ਕਾਰਜ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਜਗੀਰ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਬੱਚੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ ਸਨ। ਪਿਤਾ ਪਰਿਵਾਰਕ ਖੇਤੀ ਨਾਲ ਘਰ ਦਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਵਟਾਉਂਦੇ ਰਹੇ।

ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੱਸਮੁੱਖ ਅਤੇ ਸਭ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਨੌਜਵਾਨ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਨਮ ਮਿਤੀ ਜਨਤਕ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਨਹੀਂ, ਪਰ 1988 ਵਿੱਚ ਦਸਵੀਂ ਪਾਸ ਕਰਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ।

1984 ਦਾ ਅਸਰ ਅਤੇ ਮੰਡ ਖੇਤਰ ਦਾ ਮਾਹੌਲ

ਜੂਨ 1984 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਡੂੰਘਾ ਅਸਰ ਪਾਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ, ਪੁਲਿਸ ਕਾਰਵਾਈਆਂ, ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਗਰੁੱਪਾਂ ਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਸੁਰੱਖਿਆ ਵਧਦੀ ਗਈ। ਦੁਬਲੀ ਪਿੰਡ ਮੰਡ ਖੇਤਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉੱਥੋਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਜੁਝਾਰੂ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਆਉਣਾ-ਜਾਣਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਭਾਈ ਅਨਾਰ ਸਿੰਘ ਪਾਰਾ, ਭਾਈ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਮੰਡ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮੇਜਰ ਸਿੰਘ ਪਾਲਾ ਵਰਗੇ ਨਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਨੇੜਿਉਂ ਲੰਘਦੇ ਰਹੇ।

ਇਹ ਸੰਪਰਕ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਮੋੜ ਬਣਿਆ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖੀ ਹਾਨੀ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਜਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦਾ।

Bhai Partap Singh Bittu ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਾਲਾ ਦੌਰ

1988 ਵਿੱਚ ਦਸਵੀਂ ਪਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਭਾਈ ਅਨਾਰ ਸਿੰਘ ਪਾਰਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਫ਼ੋਰਸ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਏ। ਇਸੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ ਅਤੇ ਜੁਝਾਰੂ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਨਿਤਨੇਮ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਪਾਠ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹੇ। “ਬਿੱਟੂ” ਨਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਜੁੜਿਆ।

ਲਗਭਗ ਦੋ ਸਾਲ ਉਹ ਇਸ ਜਥੇਬੰਦੀ ਨਾਲ ਰਹੇ। ਇਸ ਦੌਰ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਕਲੀਆਂ ਸਕੱਤਰਾਂ, ਭਾਈ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਵਲਟੋਹਾ, ਭਾਈ ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗੋਲਡੀ, ਭਾਈ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੰਗਤਪੁਰਾ, ਭਾਈ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰਾਣਾ ਸੰਗਤਪੁਰਾ, ਭਾਈ ਕੇਵਲ ਸਿੰਘ ਦੁਹਲ, ਭਾਈ ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਗ੍ਰੰਥੀ, ਭਾਈ ਰਸਾਲ ਸਿੰਘ ਠੱਠੀ ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਬਿੱਟੂ ਵਰਗੇ ਨਾਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਪੁਲਿਸ ਥਾਣਿਆਂ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਠਿਕਾਣਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ, ਮੌਤਾਂ ਜਾਂ ਨਤੀਜਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੁਤੰਤਰ ਅਦਾਲਤੀ ਰਿਕਾਰਡ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ।

21–22 ਜੂਨ 1990 — ਪੁਨੀਆ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ

21 ਜੂਨ 1990 ਦੀ ਰਾਤ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਵਰਨਾਲਾ ਪਿੰਡ ਰਾਹੀਂ ਪੁਨੀਆ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਭਾਈ ਅਨਾਰ ਸਿੰਘ ਪਾਰਾ, ਭਾਈ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰਾਣਾ ਸੰਗਤਪੁਰਾ ਅਤੇ ਦੋ ਹੋਰ ਸਾਥੀ ਸਨ। ਪੁਨੀਆ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰ ਪੁਲ ਉੱਤੇ ਸੀਆਰਪੀਐੱਫ ਦੀ ਭਾਰੀ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪੁਲ ਨੇੜੇ ਪੁੱਜਦਿਆਂ ਹੀ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਭਾਈ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰਾਣਾ ਸੰਗਤਪੁਰਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਾਕੀ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਕਲਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪ ਪਿੱਛੇ ਰਹੇ। ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਗਵਾਹੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਮੁਕਾਬਲਾ 22 ਜੂਨ ਦੀ ਸਵੇਰ ਤੱਕ ਲਗਭਗ ਅੱਠ ਘੰਟੇ ਚੱਲਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸੀਆਰਪੀਐੱਫ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸੇ ਗਵਾਹੀ ਮੁਤਾਬਕ, ਗੋਲਾ-ਬਾਰੂਦ ਮੁੱਕਣ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਆਪ ਲਈ। ਇਹ ਗੰਭੀਰ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਦਾਅਵਾ ਇਕੱਲੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਬਿਆਨ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ; ਕੋਈ ਵੱਖਰੀ ਪੁਲਿਸ, ਨਿਆਂਇਕ ਜਾਂ ਸੁਤੰਤਰ ਰਿਪੋਰਟ ਇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਹ ਤੁਰੰਤ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੌਂਪੀ ਗਈ। ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਇਕੱਠ ਮਗਰੋਂ ਦੇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਦੁਬਲੀ ਵਿੱਚ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਟਾਈਮਲਾਈਨ — ਜੀਵਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪੜਾਅ

ਪਿੰਡ ਦੀ ਯਾਦ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ

ਦੁਬਲੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਛਬੀਲ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਪਿੱਪਲ ਦਾ ਰੁੱਖ ਲਗਾਇਆ। ਪਰਿਵਾਰ ਹਰ ਸਾਲ 22 ਜੂਨ ਨੂੰ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਮਾਗਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਵਾਇਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ “ਸ਼ਹੀਦ” ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਇਹ ਪਰਿਵਾਰਕ ਅਤੇ ਸਮਰਥਕ ਯਾਦ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, Punjab File ਦਾ ਸੁਤੰਤਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜਾਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਫ਼ੈਸਲਾ ਨਹੀਂ।

ਇਹ ਜੀਵਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉਸ ਕਠਿਨ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਰ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਸੰਤੋਸ਼, ਰਾਜ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਵਿਰੋਧ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਨੁਕਸਾਨ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਗੁੰਥੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਸ ਦੌਰ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਦੇ ਸਵਾਲ ਅੱਜ ਵੀ ਅਧੂਰੇ ਹਨ। ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਯਾਦ ਦਾ ਮਤਲਬ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਪੱਖ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਜਾਂ ਨਿੰਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਤੱਥਾਂ, ਦਾਅਵਿਆਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨਾ ਹੈ।

ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ

Bhai Partap Singh Bittu ਕੌਣ ਸਨ?

ਉਹ ਪਿੰਡ ਦੁਬਲੀ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਟੀ) ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖ ਨੌਜਵਾਨ ਸਨ, ਜੋ 1988 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਫ਼ੋਰਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ।

“ਬਿੱਟੂ” ਨਾਂ ਕਿਵੇਂ ਪਿਆ?

ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ ਕਾਰਨ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ “ਬਿੱਟੂ” ਕਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਹੋਈ?

22 ਜੂਨ 1990 ਨੂੰ ਪੁਨੀਆ ਪਿੰਡ ਨੇੜੇ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਨਾਲ ਕਈ ਘੰਟੇ ਚੱਲੀ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਕਿਵੇਂ ਸੰਭਾਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?

ਦੁਬਲੀ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਛਬੀਲ ਅਤੇ ਪਿੱਪਲ ਦੇ ਰੁੱਖ ਰਾਹੀਂ, ਅਤੇ ਹਰ ਸਾਲ 22 ਜੂਨ ਨੂੰ ਹੁੰਦੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਮਾਗਮ ਰਾਹੀਂ।

ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਕਾਰਡ ਬਾਰੇ ਨੋਟ

ਇਹ ਜੀਵਨੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਭਾਈ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਬਿੱਟੂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਜਾਂ ਵਿਵਾਦਿਤ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਾਅਵੇ ਵਜੋਂ ਹੀ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। Punjab File ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਹਿੰਸਾ, ਨਫ਼ਰਤ ਜਾਂ ਬਦਲੇ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਕਾਰਡ, ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਝ, ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਹੈ।

ਅੰਤਮ ਵਿਚਾਰ

Bhai Partap Singh Bittu ਦਾ ਜੀਵਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ਮਈ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਚੋਣਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੂਰਗਾਮੀ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਜੀਵਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸੱਚ, ਮਰਿਆਦਾ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ — ਬਿਨਾਂ ਨਫ਼ਰਤ, ਬਦਲੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤੇ।

✍️ ਲੇਖਕ ਪਰਿਚਯ — Kulbir Singh Bajwa

Kulbir Singh Bajwa ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਲੇਖਕ, ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਸਿਰਜਕ ਅਤੇ PunjabFile.org ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਯਾਦ, ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ, ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨੀਆਂ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਗਵਾਹੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਤੱਥ-ਅਧਾਰਿਤ, ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਲਿਖਤ ਰਾਹੀਂ ਦਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ।