Punjab 1984

ਭਾਈ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਫਰੰਦੀਪੁਰ: ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਲੇ ਘਰ ਤੋਂ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ

ਭਾਈ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਫਰੰਦੀਪੁਰ ਦੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਜੀਵਨੀ।

ਭਾਈ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਫਰੰਦੀਪੁਰ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਤਸਵੀਰ
ਭਾਈ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਫਰੰਦੀਪੁਰ ਦਾ ਯਾਦਗਾਰੀ ਚਿੱਤਰ; ਪਿਛੋਕੜ ਸੰਕੇਤਕ ਹੈ। Source: PunjabFile.org ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਮੀਡੀਆ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ
ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ · On this page

ਭਾਈ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਫਰੰਦੀਪੁਰ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਖੇਤੀ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਬੀਤਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ। ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੌਜਵਾਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜਥੇਬੰਦਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੰਭਾਲਣ ਤੱਕ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਪੜਾਅ ਸੰਭਾਲੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਫਰੰਦੀਪੁਰ ਦਾ ਘਰ ਅਤੇ ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ

1969 ਦੇ ਭਾਦੋਂ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਮਹਿੰਦਰ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਫਰੰਦੀਪੁਰ, ਭਿੱਖੀਵਿੰਡ ਅਤੇ ਸੁਰਸਿੰਘ ਨੇੜਲਾ ਪਿੰਡ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਨਾਲ ਲਗਾਅ ਅਤੇ ਸਹਿਜ ਬੋਲਚਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਯਾਦ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਦਰਜਬੰਦੀ ਮਿਡਲ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜ ਭਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭੈਣ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਹੋਇਆ। ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖੇਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਗਲਾ ਕੰਮ ਬਣੀ।

ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਿਸ਼ਤੇ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵੱਲ ਮੋੜ

ਭਾਈ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ ਪਾਧਰੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਫੌਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਮੇ ਸਨ। ਭਾਈ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਫੌਜੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਭਾਣਜੇ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਮਾਮੇ ਦਾ ਛੁੱਟੀ ਦੌਰਾਨ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ-ਜੋਲ ਸੀ। ਫ਼ਰਵਰੀ 1990 ਵਿੱਚ ਉਹ ਫ਼ੌਜ ਛੱਡ ਕੇ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਕਮਾਂਡੋ ਫੋਰਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ। ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸੰਘਰਸ਼ਕਾਲ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਸੀ।

ਜੂਨ 1984 ਦਾ ਅਸਰ ਅਤੇ ਭਾਈ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਭਾਈ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਛੱਡਣ ਵਾਲੇ ਪੜਾਅ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਜਥੇਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝ

ਭਾਈ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਾ ਟਾਈਗਰਜ਼ ਫੋਰਸ ਆਫ਼ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੰਘਾ ਧੜੇ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਘਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ। ਯਾਦਗਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਥੇਬੰਦਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਲੋਕ-ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਮਤਭੇਦ ਸੁਲਝਾਉਣ ਅਤੇ ਲੋੜਵੰਦ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਹਨ। ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਮੰਗਣੀ ਹੋਈ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਇਆ। ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਉੱਤੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਦੇ ਸਮਾਗਮ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ।

ਅਕਤੂਬਰ 1990 ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਦਿਨ

25 ਅਕਤੂਬਰ 1990 ਦੀ ਮੌਤ-ਐਂਟਰੀ ਬਸਰਕੇ ਹੁੰਦਲ ਨੇੜਲੇ ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਜੁੜਦੀ ਹੈ। ਯਾਦਗਾਰੀ ਵੇਰਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਨਾਲ ਕਈ ਘੰਟੇ ਚੱਲੀ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਲਗਭਗ ਇੱਕੀ ਸਾਲ ਸੀ।

ਭਾਈ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਫੌਜੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਣਜੇ ਦੀ ਮੌਤ 25 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਦਰਜ ਹੈ। ਕੁਝ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਬਾਅਦ, 12 ਨਵੰਬਰ 1990 ਨੂੰ, ਭਾਈ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਬਲ੍ਹੇਰ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ। ਇੱਕੋ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਇਹ ਵਿਛੋੜੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਛਾਪ ਛੱਡ ਗਏ।

ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਈ ਯਾਦ

ਭਾਈ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ।

ਪਰਿਵਾਰਕ ਯਾਦ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਰਜ ਦਾ ਇਹ ਵਿਆਪਕ ਸਵਾਲ ਪੰਜਾਬ ਫ਼ਾਈਲ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਦੀ ਲੰਮੀ ਉਡੀਕ ਵਾਲੇ ਲੇਖ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਦਾ ਹੈ।

Published October 26, 2026 Corrections policy

Report a correction

Preserving Punjab’s history requires independent work.

Punjab File is an independent, self-funded documentary archive. Support helps maintain the website, preserve historical memory, and continue research-based documentation.