Bhai Jarnail Singh Noorpur: ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਵਿਛੋੜਾ 14 ਜੂਨ 1987

ਭਾਈ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਨੂਰਪੁਰ (Bhai Jarnail Singh Noorpur) ਦੀ ਸਰੋਤ-ਅਧਾਰਿਤ ਜੀਵਨੀ — ਕਪੂਰਥਲਾ ਤੋਂ 1984 ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼, ਸਿੱਖ ਯਾਦ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਤੱਕ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਬਿਰਤਾਂਤ।

ਭਾਈ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਨੂਰਪੁਰ (Bhai Jarnail Singh Noorpur) ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 1984 ਦੇ ਸਾਕੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲ ਗਈ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਪੂਰਥਲਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਨੂਰਪੁਰ ਜੱਟਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਸਾਧਾਰਨ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਖ ਸੰਘਰਸ਼, ਪੁਲਿਸ ਤਸ਼ੱਦਦ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। Punjab File ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਰੋਤ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਜਨਮ, ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ

ਭਾਈ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਨੂਰਪੁਰ ਜੱਟਾਂ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਪੂਰਥਲਾ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਗੁਰਦੀਪ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਅਜੇ ਸੱਤ ਕੁ ਸਾਲ ਦੇ ਹੀ ਸਨ ਜਦੋਂ ਪਿਤਾ ਦਾ ਸਾਇਆ ਸਿਰ ਤੋਂ ਉੱਠ ਗਿਆ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਭਰਾ ਅਤੇ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ‘ਤੇ ਸਨ। ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਡਾ ਸੀ ਪਰ ਜ਼ਮੀਨ ਥੋੜ੍ਹੀ, ਇਸ ਲਈ ਘਰ ਦਾ ਖਰਚ ਚਲਾਉਣਾ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਪਰਿਵਾਰਕ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਾਮੇ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਹੀ ਘਰ ਦਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਚੱਲ ਸਕਿਆ। ਭਾਈ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਦਰਮਿਆਨੇ ਕੱਦ ਦੇ ਪਰ ਫੁਰਤੀਲੇ ਗੱਭਰੂ ਸਨ ਅਤੇ ਹੋਸ਼ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਕਬੱਡੀ ਖੇਡਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਬੱਡੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ 60 ਕਿਲੋ ਭਾਰ ਵਰਗ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਟਾਪਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਖੇਡ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਹਮੀਰਾ ਮਿੱਲ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਹੱਥ ਵਟਾ ਸਕਣ।

ਸਿੱਖ ਪਛਾਣ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਅਤੇ 1984 ਦਾ ਅਸਰ

ਜਿਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਰੱਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਪਛਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਫਿਰਕੂ ਪ੍ਰਚਾਰ ਜ਼ੋਰਾਂ ‘ਤੇ ਸੀ। ਇਸੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਿੱਖ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜਾਣ ਲੱਗੇ, ਜਿੱਥੇ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਖਾਲਸਾ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਅਤੇ ਭਾਈ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਤਕਰੀਰਾਂ ਸੁਣਦੇ ਸਨ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਪਾਸੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ ਅਤੇ ਗੁਰਸਿੱਖੀ ਜੀਵਨ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਜੂਨ 1984 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਨੇ ਟੈਂਕਾਂ ਅਤੇ ਤੋਪਾਂ ਨਾਲ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਭਾਈ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਮਨ ਡੂੰਘੀ ਸੱਟ ਖਾ ਗਿਆ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਾਂਗ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਵੀ ਘਰ-ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਮੋਹ ਛੱਡ ਕੇ ਸਿੱਖ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਰਾਹ ਚੁਣ ਲਿਆ।

Bhai Jarnail Singh Noorpur ਦੀ ਜੀਵਨ-ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਪੜਾਅ

ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਇਸ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨਿਮਾਣਾ, ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ, ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ (ਗੰਗਾਨਗਰ) ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਖਾਸਣ ਵਰਗੇ ਸਾਥੀ ਜੁੜੇ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਕਮਾਂਡੋ ਫੋਰਸ ਦੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਕਈ ਜੁਝਾਰੂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।

ਜਦੋਂ ਭਾਈ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਅਤੇ ਭਾਈ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਕੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਭਾਈ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨਿਮਾਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਏ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ।

ਯਾਦਗਾਰੀ ਵੇਰਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋਵੇਂ ਸਾਥੀ ਕਪੂਰਥਲਾ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋ ਗਏ। ਨਵੰਬਰ-ਦਸੰਬਰ 1986 ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨਿਮਾਣਾ ਬੱਬਰ ਖਾਲਸਾ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਏ।

ਪਿੰਡ ਦਾਕੋਹਾ (ਜਲੰਧਰ) ਵਿੱਚ ਜੁਝਾਰੂ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਟਿਕਾਣੇ ‘ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਇੱਕ ਏ.ਐੱਸ.ਆਈ. ਨਜ਼ਰ ਰੱਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲਦਿਆਂ ਹੀ ਟਿਕਾਣਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਾਰਵਾਈ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ-ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਪਿੰਡ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਮੁਖਬਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ‘ਤੇ ਢਿਲਵਾਂ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਾਈ ਪੁਲਿਸ ਚੌਕੀ ਵੀ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤੀ। ਬੱਬਰ ਖਾਲਸਾ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਭਾਈ ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੁੱਖਾ ਫੱਤੂ ਢੀਂਗਾ, ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੱਬਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਜੁਝਾਰੂ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਰਗਰਮ ਰਹੇ।

ਪਰਿਵਾਰਕ ਯਾਦ ਅਤੇ ਦਰਜ ਘਟਨਾਵਾਂ

ਮਈ 1987 ਵਿੱਚ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਐੱਸ.ਪੀ. ਸਵਰਨ ਘੋਟਣਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜੁਝਾਰੂ ਸਿੰਘਾਂ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਰੋਸ ਸੀ। ਪਰਿਵਾਰਕ ਅਤੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਭਾਈ ਮਨਬੀਰ ਸਿੰਘ ਚਾਹੇਰੂ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਾ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਿਰੁੱਧ ਬਣਾਈ ਗਈ ਪਹਿਲੀ ਯੋਜਨਾ ਤਕਨੀਕੀ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਅਸਫਲ ਰਹੀ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਸਿੰਘ ਮੌਕੇ ਤੋਂ ਪਰਤ ਗਏ।

1 ਜੂਨ 1987 ਨੂੰ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੌਰਾਨ ਤਕਨੀਕੀ ਖਰਾਬੀ ਕਾਰਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਧਮਾਕਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਜਾਮਸ਼ੇਰ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਹੀ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਭਾਈ ਤੀਰਥ ਸਿੰਘ (ਸੰਧੂ ਛੱਤਾ) ਗੰਭੀਰ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ। ਭਾਈ ਤੀਰਥ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਲੰਧਰ ਸਿਵਲ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਹੇਲਰਾਂ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਮੁਖਬਰ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ‘ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਘੇਰਾ ਪਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ।

ਭਾਈ ਤੀਰਥ ਸਿੰਘ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਬਾਕੀ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲ ਗਈ, ਜਿਸ ਪਿੱਛੋਂ ਭਾਈ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਨੂਰਪੁਰ (Bhai Jarnail Singh Noorpur) ਨੂੰ ਵੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਹਿਰਾਸਤ ਦੌਰਾਨ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਬੇਰਹਿਮ ਤਸ਼ੱਦਦ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਬਾਹਾਂ ਅਤੇ ਲੱਤਾਂ ਭੰਨ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਯਾਦਗਾਰੀ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਐੱਸ.ਪੀ. ਸਵਰਨ ਘੋਟਣਾ, ਥਾਣੇਦਾਰ ਹਰਜੀਤ ਗੱਬਰ ਅਤੇ ਏ.ਐੱਸ.ਆਈ. ਬੀ.ਕੇ. ਸ਼ਰਮਾ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਲੈ ਗਏ।

ਅੰਤਿਮ ਘਟਨਾ ਅਤੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਦਰਜਾ

ਉਸੇ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਅਤੇ ਜੁਝਾਰੂ ਸਿੰਘਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਟਕਰਾਅ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਥਾਣੇਦਾਰ ਹਰਜੀਤ ਗੱਬਰ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਏ.ਐੱਸ.ਆਈ. ਬੀ.ਕੇ. ਸ਼ਰਮਾ ਗੰਭੀਰ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਟਕਰਾਅ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਪਏ ਭਾਈ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ‘ਤੇ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ। ਯਾਦਗਾਰੀ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, 14 ਜੂਨ 1987 ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਤਸ਼ੱਦਦ ਦੇ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡ ਨੂਰਪੁਰ ਜੱਟਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਧਾਰਨ ਕਬੱਡੀ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਮਿੱਲ-ਮਜ਼ਦੂਰ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਯਾਤਰਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ‘ਤੇ ਆ ਕੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ।

ਟਾਈਮਲਾਈਨ — ਜੀਵਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪੜਾਅ

ਨਿਆਂ, ਰਾਜੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਜਵਾਬਦੇਹੀ

ਭਾਈ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਨੂਰਪੁਰ (Bhai Jarnail Singh Noorpur) ਦੀ ਜੀਵਨ-ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ 1984 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਉਸ ਦੌਰ ਨੂੰ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਫੌਜੀ ਹਮਲੇ, ਰਾਜੀ ਤਾਕਤ ਦੀ ਵਧੀਕੀ, ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਪੁੱਛ-ਗਿੱਛ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਦੀ ਲੰਮੀ ਉਡੀਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਤੰਗ-ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਾਈ ਚੌਕੀ ਵਰਗੇ ਦਬਾਅ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਅਤੇ ਖੁਦ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਤਸ਼ੱਦਦ ਸਹਿਣਾ ਪਿਆ।

ਇਹ ਮਾਹੌਲ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਰਾਜੀ ਵਧੀਕੀ ਅਤੇ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਰਾਹ ਕਿਉਂ ਚੁਣਿਆ, ਭਾਵੇਂ Punjab File ਇਸ ਰਾਹ ਨੂੰ ਹਿੰਸਾ ਜਾਂ ਬਦਲੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਇਜ਼ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਾਉਂਦਾ। ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਤਸ਼ੱਦਦ ਅਤੇ ਮੌਤ ਵਰਗੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਅੱਜ ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।

ਸਿੱਖ ਯਾਦ, ਮਾਣ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ

ਭਾਈ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਨੂਰਪੁਰ ਦੀ ਯਾਦ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਨਫ਼ਰਤ ਜਾਂ ਬਦਲੇ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੱਚ, ਨਿਆਂ, ਮਰਯਾਦਾ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਾਧਾਰਨ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਗੱਭਰੂ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਰਾਹ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੌਰ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਮਾਣ ਲਈ ਕਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਕੀਮਤ ਤਾਰੀ। Punjab File ਅਜਿਹੀਆਂ ਜੀਵਨੀਆਂ ਨੂੰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਤਿਹਾਸ ਲੇਬਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਗੁਆਚੇ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਪੀੜਾ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਰਹੇ।

ਇਸੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਉਸੇ ਦੌਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜੀਵਨੀ Punjab File ਉੱਤੇ ਇੱਥੇ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ: ਭਾਈ ਜਸਪਾਲ ਸਿੰਘ ਪੱਡਾ।

ਅੰਤਮ ਵਿਚਾਰ

ਭਾਈ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਨੂਰਪੁਰ (Bhai Jarnail Singh Noorpur) ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ 1984 ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਦੌਰ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪਿੰਡ-ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਾਧਾਰਨ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਅੱਜ ਵੀ ਸਿੱਖ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।

ਛੋਟੇ ਸਵਾਲ / Q&A

ਭਾਈ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਨੂਰਪੁਰ ਕੌਣ ਸਨ?

ਭਾਈ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਨੂਰਪੁਰ (Bhai Jarnail Singh Noorpur) ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਪੂਰਥਲਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਨੂਰਪੁਰ ਜੱਟਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਨੌਜਵਾਨ ਸਨ, ਜੋ 1984 ਮਗਰੋਂ ਸਿੱਖ ਸੰਘਰਸ਼ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਏ ਅਤੇ ਜੂਨ 1987 ਵਿੱਚ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ।

ਇਹ ਜੀਵਨੀ ਕਿਸ ਸਰੋਤ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ?

ਇਹ ਲੇਖ ਇੱਕ ਉਪਲਬਧ ਜਨਤਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਰੋਤ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਵੇਰਵਿਆਂ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ Punjab File ਨੇ ਤਾਜ਼ਾ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

Punjab File ਅਜਿਹੀਆਂ ਜੀਵਨੀਆਂ ਕਿਉਂ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ?

ਤਾਂ ਜੋ 1984 ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਦੌਰ ਦੀ ਸਿੱਖ ਯਾਦ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਗਵਾਹੀ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਦਾ ਸਵਾਲ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰਹੇ, ਨਾ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ-ਪਾਸੜ ਲੇਬਲਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਰਹੇ।

ਸਰੋਤ-ਸੀਮਾ ਅਤੇ ਬੇਦਾਅਵਾ

ਇਹ ਲੇਖ ਇੱਕ ਉਪਲਬਧ ਜਨਤਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਪਰਿਵਾਰਕ/ਯਾਦਗਾਰੀ ਵੇਰਵਿਆਂ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਸਰੋਤ ਕਈ ਵਾਰ ਅਧੂਰੇ ਜਾਂ ਇੱਕ-ਪਾਸੜ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਵੇਰਵੇ ਇੱਥੇ ਸਰੋਤ/ਪਰਿਵਾਰਕ ਦਾਅਵੇ ਵਜੋਂ ਹੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ; ਜਿੱਥੇ ਸੁਤੰਤਰ ਪੁਸ਼ਟੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ, ਉੱਥੇ ਅਜਿਹਾ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ‘ਸ਼ਹੀਦ’ ਸ਼ਬਦ ਸਿੱਖ ਯਾਦ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Punjab File ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਈਚਾਰੇ, ਧਰਮ, ਸੰਸਥਾ, ਪੁਲਿਸ ਜਾਂ ਆਮ ਸਰਕਾਰੀ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹਿੰਸਾ, ਨਫ਼ਰਤ ਜਾਂ ਬਦਲੇ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਲੇਖ ਦਾ ਮਕਸਦ ਸਿਰਫ਼ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ, ਯਾਦ, ਮਾਣ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸਮਝ ਹੈ।

ਲੇਖਕ ਪਰਿਚਯ

✍️ ਲੇਖਕ ਪਰਿਚਯ — Kulbir Singh Bajwa

Kulbir Singh Bajwa ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਲੇਖਕ, ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਸਿਰਜਕ ਅਤੇ PunjabFile.org ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਯਾਦ, ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ, ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨੀਆਂ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਗਵਾਹੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ-ਅਧਿਕਾਰ ਸਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸਰੋਤ-ਅਧਾਰਿਤ, ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਲਿਖਤ ਰਾਹੀਂ ਦਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ।