Bhai Ajit Singh Sarhadi: ਇਤਿਹਾਸਕ ਜੀਵਨੀ (1965–1991)

Bhai Ajit Singh Sarhadi (1965–1991) ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜੀਵਨੀ — ਪਰਿਵਾਰ, ਬਚਪਨ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ, 1984 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਤੇ 21 ਜੂਨ 1991 ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਘਟਨਾ।

Bhai Ajit Singh Sarhadi, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਈ ਬਚਿੱਤਰ ਸਿੰਘ ਸਰਹੱਦੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, 1980ਵਿਆਂ ਅਤੇ 1990ਵਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਨਾਮ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਯਾਤਰਾ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਿੱਖ ਸੰਸਕਾਰਾਂ, 1984 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣੇ ਤਣਾਅਪੂਰਨ ਮਾਹੌਲ, ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਅਤੇ 1991 ਵਿੱਚ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਅੰਤਿਮ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜਦੀ ਹੈ।

ਜਨਮ, ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਬਚਪਨ

ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 4 ਜੁਲਾਈ 1965 ਨੂੰ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਬਤਕਾਣਾ ਬੋਹੜਵਾਲਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਪਿਤਾ ਥਾਣੇਦਾਰ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਬਚਨ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮੇ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪੰਜ ਭਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਛੇ ਭੈਣਾਂ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਸਨ। ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।

ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ। ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਬਚਿੱਤਰ ਸਿੰਘ, ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜਿਹੇ ਸਿੱਖ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਾਖੀਆਂ ਸੁਣਦਿਆਂ ਉਹ ਅਕਸਰ ਸਵਾਲ ਕਰਦੇ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਅਜਿਹਾ ਅਨਿਆਂ ਕਿਉਂ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦਾ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਬਣਿਆ।

ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ

ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਤਕਾਣਾ ਬੋਹੜਵਾਲਾ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਗੁਰਾਇਆ ਨੇੜਲੇ ਸ਼ਾਹਪੁਰ ਦੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਦੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਬਾਅਦ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਵਟਾਉਣ ਲੱਗੇ।

1984 ਦਾ ਮੋੜ ਅਤੇ ਬਦਲਦਾ ਪੰਜਾਬ

ਮਈ 1984 ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਜੂਨ 1984 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਕੰਪਲੈਕਸ ਉੱਤੇ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ — ਦੋਵੇਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਅਨੁਭਵ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਮੋੜਾਂ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਲਗਭਗ ਅਠਾਰਾਂ-ਉੱਨੀ ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਦੌਰ ਦੇ ਹਿੰਸਕ ਟਕਰਾਅ, ਨਾਗਰਿਕ ਮੌਤਾਂ, ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਸਵਾਲਾਂ ਨੇ ਕਈ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੀ ਇਸੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਰਾਹ ਅਪਣਾਇਆ।

ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਡਰ, ਸੋਗ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਟੁੱਟ-ਭੱਜ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਿੰਸਕ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਜਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦਾ। ਉਸ ਦੌਰ ਦੀ ਹਰ ਮਨੁੱਖੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਹਾਨੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਰਿਕਾਰਡ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Bhai Ajit Singh Sarhadi ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਾਲਾ ਦੌਰ

ਉਪਲਬਧ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਾਈ ਉਪਕਾਰ ਸਿੰਘ ਇਨਸਾਫ਼, ਭਾਈ ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੰਬਾ ਉਰਫ਼ ਜਨਰਲ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਸੂਬਾ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਹਪੁਰ ਵਰਗੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਈ ਨਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਚੌੜਾ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਸਰਗਰਮ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਦਰਜ ਕਰਨੀ ਬਣਦੀ ਹੈ: ਉਪਲਬਧ ਯਾਦਗਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਫ਼ੋਰਸ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਮੁੱਖ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ “ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਆਰਮੀ” ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਇਸ ਅਸੰਗਤਤਾ ਕਾਰਨ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਜਥੇਬੰਦੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਤੱਥ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਉਪਲਬਧ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ, ਗਿਣਤੀ, ਮਿਤੀਆਂ ਜਾਂ ਸੁਤੰਤਰ ਜਾਂਚਯੋਗ ਰਿਕਾਰਡ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਾਥੀਆਂ ਦਾ ਵਿਛੋੜਾ

1980ਵਿਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕੰਬਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਸੂਬਾ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਹਪੁਰ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਆਪਣੇ ਦੋ ਨੇੜਲੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨੇ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾ ਝੰਜੋੜਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਨਾ ਮੁੜੇ। ਕਈ ਮੌਕਿਆਂ ’ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਬਚ ਨਿਕਲਦੇ ਰਹੇ।

21 ਜੂਨ 1991 — ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਘਟਨਾ

21 ਜੂਨ 1991 ਨੂੰ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਲੁਧਿਆਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਇੱਕ ਮੁਖ਼ਬਰ ਵੱਲੋਂ ਪਛਾਣੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਇਲਾਕਾ ਘੇਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਉਪਲਬਧ ਰਿਕਾਰਡ ਮੁਤਾਬਕ ਗੋਲੀ-ਸਿੱਕੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਇਸੇ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ। ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਪੱਕੀ ਗਿਣਤੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਅਣਪੁਸ਼ਟ ਅੰਕੜਾ ਦੁਹਰਾਇਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ।

ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ 25 ਸਾਲ ਸੀ; 26ਵਾਂ ਜਨਮਦਿਨ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਆਉਣਾ ਸੀ। ਘਟਨਾ ਦਾ ਸੁਤੰਤਰ ਪੁਲਿਸ, ਅਦਾਲਤੀ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਰਿਕਾਰਡ ਉਪਲਬਧ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੌਤ ਦੇ ਤਤਕਾਲ ਹਾਲਾਤ ਨੂੰ ਯਾਦਗਾਰੀ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਜੋਂ ਹੀ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਟਾਈਮਲਾਈਨ — ਜੀਵਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪੜਾਅ

ਪਰਿਵਾਰਕ ਯਾਦ, ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਜਵਾਬਦੇਹੀ

ਪਰਿਵਾਰਕ ਅਤੇ ਸਮਰਥਕ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਲਈ “ਸ਼ਹੀਦ” ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। Punjab File ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸੁਤੰਤਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜਾਂ ਤੱਥਾਤਮਕ ਫ਼ੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦਾ। ਯਾਦ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਟਕਰਾਅ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਹਰ ਮੌਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ, ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

1984 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ, ਹਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗੈਰ-ਰਾਜ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਵੀ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਸੱਚ, ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮਰਿਆਦਾ ਵੱਲ ਵਧਣ ਲਈ ਨਫ਼ਰਤ ਅਤੇ ਬਦਲੇ ਦੀ ਥਾਂ ਸਬੂਤ, ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਯਾਦ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ

ਭਾਈ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਰਹੱਦੀ ਕੌਣ ਸਨ?

ਉਹ 4 ਜੁਲਾਈ 1965 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਬਤਕਾਣਾ ਬੋਹੜਵਾਲਾ (ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ) ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸਿੱਖ ਨੌਜਵਾਨ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਈ ਬਚਿੱਤਰ ਸਿੰਘ ਸਰਹੱਦੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ 1984 ਪਿੱਛੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੰਘਰਸ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ।

Bhai Ajit Singh Sarhadi ਦੀ ਮੌਤ ਕਦੋਂ ਹੋਈ?

21 ਜੂਨ 1991 ਨੂੰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਨਾਲ ਹੋਏ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ, 25 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ।

ਉਹ ਕਿਸ ਜਥੇਬੰਦੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਨ?

ਉਪਲਬਧ ਰਿਕਾਰਡ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਫ਼ੋਰਸ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਉਸੇ ਲਿਖਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਨਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਚੌੜਾ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ “ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਆਰਮੀ” ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਇਸ ਅਸੰਗਤਤਾ ਕਾਰਨ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਨਾਮ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।

ਇਸ ਜੀਵਨੀ ਵਿੱਚ 1984 ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਕਿਉਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ?

ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਰਾਹ ਵੱਲ ਮੁੜਨ ਨੂੰ ਉਸ ਦੌਰ ਦੇ ਸਿੱਖ ਅਨੁਭਵ, ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਵਧਦੇ ਟਕਰਾਅ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸਮਝ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਜਾਇਜ਼ਤਾ ਨਹੀਂ।

ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਕਾਰਡ ਬਾਰੇ ਨੋਟ

ਇਹ ਜੀਵਨੀ ਜਨਤਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਅਤੇ ਉਪਲਬਧ ਪਰਿਵਾਰਕ ਗਵਾਹੀਆਂ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ; ਮੁੱਢਲਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸੰਤ ਸਿਪਾਹੀ (ਫਰਵਰੀ 1992) ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਵਿਵਾਦਿਤ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨੂੰ ਉਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। Punjab File ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਹਿੰਸਾ ਜਾਂ ਬਦਲੇ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਕਾਰਡ, ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਝ ਅਤੇ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਹੈ।

✍️ ਲੇਖਕ ਪਰਿਚਯ — Kulbir Singh Bajwa

Kulbir Singh Bajwa ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਲੇਖਕ, ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਸਿਰਜਕ ਅਤੇ PunjabFile.org ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਯਾਦ, ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ, ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨੀਆਂ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਗਵਾਹੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਤੱਥ-ਅਧਾਰਿਤ, ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਲਿਖਤ ਰਾਹੀਂ ਦਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ।