Bhai Hardeep Singh Nijjar: ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਵਿਛੋੜਾ 18 ਜੂਨ 2023

Bhai Hardeep Singh Nijjar ਦੀ ਸਰੋਤ-ਅਧਾਰਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜੀਵਨੀ — ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸਰੀ ਸ਼ਹਿਰ ਤੱਕ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਦੀ ਅਧੂਰੀ ਭਾਲ ਦੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਜੀਵਨ-ਯਾਤਰਾ।

ਪਰਵਾਸੀ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਾਂ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦੀ ਮਿੱਟੀ, ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੂਰੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮੋਈ ਬੈਠੇ ਹਨ। Bhai Hardeep Singh Nijjar ਦਾ ਨਾਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸਰੀ ਸ਼ਹਿਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਯਾਤਰਾ, ਇੱਕ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਪਰਵਾਸੀ, ਇੱਕ ਸੇਵਾਦਾਰ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਲੇਖ ਉਪਲਬਧ ਪਰਿਵਾਰਕ ਅਤੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਨੂੰ ਸੰਜਮ, ਸੰਤੁਲਨ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਾਲ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਜਨਮ, ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ

Bhai Hardeep Singh Nijjar ਦਾ ਜਨਮ 11 ਅਕਤੂਬਰ 1977 ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਬੀਬੀ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ, ਪਿਤਾ ਜਥੇਦਾਰ ਸਰਦਾਰ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ (ਲੰਬੜਦਾਰ) ਦੇ ਘਰ, ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਫਿਲੌਰ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਭਰ ਸਿੰਘਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਸਨ। ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।

ਜਵਾਨੀ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਅਤੇ 1984 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ

ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਦਹਿਲੀਜ਼ ‘ਤੇ ਪੈਰ ਧਰਦਿਆਂ ਹੀ Bhai Hardeep Singh Nijjar ਦਾ ਵਾਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਨੌਜਵਾਨ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆ ਜਿਹੜੇ 1984 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਦੌਰ ਨਾਲ ਜੁੜ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਭਾਈ ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀਪਾ (ਹੇਰਾਂਵਾਲਾ) ਅਤੇ ਭਾਈ ਕੁਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬੜਾਪਿੰਡ ਦੇ ਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਹ ਮਾਹੌਲ ਉਸ ਦੌਰ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸਿੱਖ ਰਾਜੀ ਦਮਨ, ਡਰ ਅਤੇ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਹੋਏ।

ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਾਬਤਾ ਭਾਈ ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ ਤਾਰਾ ਨਾਲ ਵੀ ਬਣਿਆ, ਜੋ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਬੁੜੈਲ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਹਨ। ਪਰਿਵਾਰਕ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸੰਗਤ ਹੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੰਦਰ ਸਿੱਖ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਪੰਥਕ ਮਸਲਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਡੂੰਘੀ ਸਾਂਝ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ।

ਪਰਵਾਸ — ਇੰਗਲੈਂਡ ਤੋਂ ਕੈਨੇਡਾ ਤੱਕ

1993-94 ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ Bhai Hardeep Singh Nijjar ਇੰਗਲੈਂਡ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਿਤਾਉਣ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਦੀ ਧਰਤੀ ਕੈਨੇਡਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਸ਼ਰਨ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਦਿੱਤੀ। 1998 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ ਬੀਬੀ ਹਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਸਰੀ, ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਗਏ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਲੰਬਰ ਦਾ ਕੰਮ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਸਦਕਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਪਣਾ ਸਫ਼ਲ ਕਾਰੋਬਾਰ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ।

ਭਾਈਚਾਰਕ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਰੈਫਰੈਂਡਮ ਸਰਗਰਮੀ

Bhai Hardeep Singh Nijjar ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਅਤੇ ਹਰਮਨਪਿਆਰੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਕਿਸੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਕੰਮ ਜਾਂ ਲੋੜ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੱਗੇ ਆਉਂਦੇ। ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ-ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਉਹ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਵਤਨ ਦੀ ਮੰਗ ਦੇ ਹਮਾਇਤੀ ਸਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਰੋਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਦਾ ਝੰਡਾ ਮਾਣ ਨਾਲ ਚੁੱਕਦੇ। ਸਿੱਖ ਵਿਰਾਸਤ ਬਾਰੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਪਸੰਦ ਸੀ।

ਉਹ ਇਮਾਨਦਾਰ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ੀ ਕਮਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਦੀ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਭੇਦਭਾਵ ਦੇ ਮਦਦ ਕਰਦੇ। ਇਸੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ Bhai Hardeep Singh Nijjar ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਦੀ ਮੰਗ ਲਈ ਚੱਲੀ ‘ਰੈਫਰੈਂਡਮ 2020’ ਮੁਹਿੰਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅਤੇ ਟੀਮ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

ਪਰਿਵਾਰਕ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਇਨਾਮ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਚਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਬਿਨਾਂ ਡਰੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਡਟੇ ਰਹੇ। ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਨਿਡਰਤਾ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਭਾਵਨਾ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ 2019 ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਰੀ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ।

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਈ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਸੇਵਾਵਾਂ

ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ Bhai Hardeep Singh Nijjar ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸੰਗਤ ਦੀ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸੁਆਰਥ ਦੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਦਿੱਤੀ, ਜੂਨ 1984 ਦੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਦੀ ਪਹਿਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾਈ।

ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਸਹੂਲਤਾਂ ਜੁਟਾਉਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖ਼ਾਸ ਤਰਜੀਹ ਰਹੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੀਰਤਨ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ, ਸਿੱਖ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟ ਅਤੇ ਘੋੜਸਵਾਰੀ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ, ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਸੰਥਿਆ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਵਧਦਾ ਦਬਾਅ

ਜਿੱਥੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ Bhai Hardeep Singh Nijjar ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਦਿਲੋਂ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਮਿਲਦਾ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਕਸ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਖ਼ਰਾਬ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਰੈਫਰੈਂਡਮ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਮੁਹਿੰਮ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖ-ਵਿਰੋਧੀ ਹਲਕਿਆਂ ਨੂੰ ਹਜ਼ਮ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।

ਪਰਿਵਾਰਕ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਲਹਿਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਹੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖ਼ਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ Sikhs for Justice ਜਥੇਬੰਦੀ ਨੂੰ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ ਐਲਾਨ ਕੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

ਇਸੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ Bhai Hardeep Singh Nijjar ਉੱਤੇ ਵੀ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹੋਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਮੜ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ‘ਤੇ ਦਸ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਇਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਕੁਰਕ ਕਰ ਲਈ ਗਈ। ਪਰਿਵਾਰ ਇਹਨਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬੇਬੁਨਿਆਦ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਸਿਆਸੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਜੋਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।

ਅੰਤਿਮ ਘਟਨਾ — 18 ਜੂਨ 2023

18 ਜੂਨ 2023 ਦੀ ਸ਼ਾਮ, ਸਰੀ ਦੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਾਰਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ Bhai Hardeep Singh Nijjar ਉੱਤੇ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ। ਅੰਤਿਮ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵੇਰਵੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹਨ। ਪਰਿਵਾਰਕ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਵੇਰਵਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਹਮਲੇ ਪਿੱਛੇ ਭਾਰਤੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦਾ ਹੱਥ ਹੋਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਇਹ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰਕ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਦੋਸ਼ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਕੋਈ ਅਦਾਲਤੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਅੰਤਿਮ ਸਿੱਟਾ। Bhai Hardeep Singh Nijjar ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨ, ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਤੋਂ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।

ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਯਾਦ

Bhai Hardeep Singh Nijjar ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ, ਸਰੀ-ਡੈਲਟਾ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਹ ਰੱਖੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਸੰਗਤ ਤਿੰਨ ਘੰਟਿਆਂ ਤੱਕ ਲਾਈਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਕਈ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਘੋੜਾ-ਗੱਡੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈਦਲ ਚੱਲ ਕੇ 4-5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਘਾਟ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ।

ਰਸਤੇ ਭਰ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨੀ ਝੰਡੇ ਲਹਿਰਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵੱਲੋਂ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ ਵਾਂਗ ਲੰਗਰ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਪੀੜ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ਦਿਨ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ ਸਾਫ਼ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਘਾਟਾ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਡਾ, ਪੂਰੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਦੁੱਖ ਸੀ।

ਟਾਈਮਲਾਈਨ — ਜੀਵਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪੜਾਅ

ਨਿਆਂ, ਰਾਜੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਜਵਾਬਦੇਹੀ

Bhai Hardeep Singh Nijjar ਦੀ ਜੀਵਨ-ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ 1984 ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਉਸ ਦੌਰ ਨੂੰ ਕਤਲੇਆਮ, ਰਾਜੀ ਹਿੰਸਾ, ਤੰਗ-ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਇਨਸਾਫ਼ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਦੇ ਦੌਰ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨੌਜਵਾਨ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਅਤੇ ਨਮੋਸ਼ੀ ਦਾ ਜਵਾਬ ਸਵੈ-ਨਿਰਣੇ ਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਲੱਭਿਆ। Bhai Hardeep Singh Nijjar ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਰਗਰਮੀ ਵੀ ਇਸੇ ਵੱਡੇ ਸਵਾਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਭਾਈਚਾਰਕ ਆਗੂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੂਰੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਸਵਾਲ ਬਣ ਗਈ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਮਗਰੋਂ ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤਣਾਅ ਵਧਿਆ, ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਵੱਸਦੇ ਸਰਗਰਮ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਸਵਾਲ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਉੱਭਰਿਆ।

ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ Bhai Hardeep Singh Nijjar ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਨੂੰ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਵਾਪਰੀਆਂ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਸਰਗਰਮ ਵਰਕਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜ ਕੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਦੌਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜੀਵਨੀ Punjab File ਉੱਤੇ ਇੱਥੇ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ: Bhai Avtar Singh Khanda: ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਵਿਛੋੜਾ 15 ਜੂਨ 2023। Punjab File ਇਸ ਪੂਰੇ ਮਾਮਲੇ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਅੰਤਿਮ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਿੱਟਾ ਨਹੀਂ ਕੱਢਦਾ, ਪਰ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਇਨਸਾਫ਼ ਦੀ ਭਾਲ ਨੂੰ ਦਰਜ ਕਰਨਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ।

ਸਿੱਖ ਯਾਦ, ਮਾਣ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ

Bhai Hardeep Singh Nijjar ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਵਜੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਯਾਦ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਅੰਤਿਮ ਕਾਨੂੰਨੀ ਐਲਾਨ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਸਾਧਾਰਨ ਪਲੰਬਰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਅਤੇ ਲਗਨ ਸਦਕਾ ਪੂਰੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੀਵਨੀ ਨਾ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਬਦਲੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਸਿੱਖ ਮਾਣ ਦਾ ਅਸਲ ਅਰਥ ਸੱਚ, ਨਿਆਂ, ਮਰਯਾਦਾ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਨਫ਼ਰਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। Bhai Hardeep Singh Nijjar ਦੀ ਜੀਵਨ-ਯਾਤਰਾ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸੇਵਾ, ਦਲੀਲ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਹੀ ਪੰਥਕ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰੱਖਣ ਦਾ ਸਹੀ ਰਾਹ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਨਫ਼ਰਤ ਜਾਂ ਬਦਲਾ। ਇਹੀ ਸੁਨੇਹਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ

Bhai Hardeep Singh Nijjar ਕੌਣ ਸਨ?

ਉਹ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਭਰ ਸਿੰਘਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸਰੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰਕ ਆਗੂ ਸਨ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ, ਸਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਖ਼ਾਲਿਸਤਾਨ ਰੈਫਰੈਂਡਮ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਵਰਕਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

ਇਹ ਜੀਵਨੀ ਕਿਸ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ?

ਇਹ ਲੇਖ ਇੱਕ ਉਪਲਬਧ ਪਰਿਵਾਰਕ ਅਤੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਰੋਤ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ਾ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਾਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Punjab File ਅਜਿਹੀਆਂ ਜੀਵਨੀਆਂ ਕਿਉਂ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ?

Punjab File ਦਾ ਮਕਸਦ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਗਵਾਹੀ ਅਤੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਦੇ ਸਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਅਤੇ ਸਰੋਤ-ਅਧਾਰਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਦਰਜ ਕਰਨਾ ਹੈ।

ਸਰੋਤ-ਸੀਮਾ ਅਤੇ ਬੇਦਾਅਵਾ

ਇਹ ਲੇਖ ਇੱਕ ਉਪਲਬਧ ਪਰਿਵਾਰਕ ਅਤੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਰੋਤ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਰੋਤ ਕਈ ਵਾਰ ਅਧੂਰੇ ਜਾਂ ਇੱਕ-ਪਾਸੜ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਵੇਰਵੇ ਇਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਸੁਤੰਤਰ ਪੁਸ਼ਟੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ, ਉੱਥੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿ ਅਜਿਹੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।

“ਸ਼ਹੀਦ” ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਿੱਖ ਯਾਦ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। Punjab File ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਰਮ, ਭਾਈਚਾਰੇ, ਸੰਸਥਾ, ਪੁਲਿਸ ਬਲ, ਸਰਕਾਰੀ ਕਰਮਚਾਰੀ ਜਾਂ ਆਮ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਰੁੱਧ ਹਿੰਸਾ, ਨਫ਼ਰਤ, ਬਦਲੇ ਜਾਂ ਅੱਤਵਾਦ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਲੇਖ ਦਾ ਮਕਸਦ ਸਿਰਫ਼ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ, ਯਾਦ, ਮਾਣ, ਇਨਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸਮਝ ਹੈ।

✍️ ਲੇਖਕ ਪਰਿਚਯ — Kulbir Singh Bajwa

Kulbir Singh Bajwa ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਲੇਖਕ, ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਸਿਰਜਕ ਅਤੇ PunjabFile.org ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਯਾਦ, ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ, ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨੀਆਂ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਗਵਾਹੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ-ਅਧਿਕਾਰ ਸਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸਰੋਤ-ਅਧਾਰਿਤ, ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਲਿਖਤ ਰਾਹੀਂ ਦਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ।