Major Baldev Singh Ghuman (1937–1990) ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜੀਵਨੀ — ਫੌਜੀ ਸੇਵਾ, 1984 ਦਾ ਸਦਮਾ, ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸਰਗਰਮੀ ਅਤੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਦੀ ਅਧੂਰੀ ਭਾਲ।
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਾਲੀਆ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਜੀਵਨ-ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵਰਦੀ ਹੇਠ ਦਿੱਤੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਨਸਾਫ਼ ਦੀ ਲੜਾਈ — ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸਮੇਟਦੀਆਂ ਹਨ। Major Baldev Singh Ghuman ਦਾ ਜੀਵਨ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਸੀ।
ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਅਫ਼ਸਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਫ਼ ਆਵਾਜ਼ ਬਣਨ ਤੱਕ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਫ਼ਰ 1980ਵਿਆਂ ਦੇ ਉਸ ਔਖੇ ਦੌਰ ਦੀ ਅਹਿਮ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸ਼ਰਧਾ, ਸਿਆਸਤ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਡੂੰਘੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜ ਗਏ ਸਨ।
ਜਨਮ, ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ
ਮੇਜਰ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ ਦਾ ਜਨਮ 10 ਜੁਲਾਈ 1937 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਮੁਹਾਦੀਪੁਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿਆਲਕੋਟ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿਖੇ ਸਰਦਾਰ ਭੀਮ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਇੰਦਰ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਪਿੱਛੋਂ ਪਰਿਵਾਰ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕਾਦੀਆਂ ਨੇੜੇ ਪਿੰਡ ਭਾਣੀ ਭਗਾਰ ਵਿੱਚ ਆ ਵਸਿਆ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ, ਕਾਦੀਆਂ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਹੈੱਡਮਾਸਟਰ ਸਰਦਾਰ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ, ਹੈੱਡਮਾਸਟਰ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਬਾਵਾ ਹਰਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਸੇਧ ਦਿੱਤੀ।
ਫੌਜੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ 1984 ਦਾ ਮੋੜ
1961 ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੀ 4ਥੀ ਜਾਟ ਬਟਾਲੀਅਨ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਅਤੇ 1962, 1965 ਅਤੇ 1971 ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। 1983 ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੇਜਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਫੌਜ ਛੱਡ ਗਏ। ਅਗਲੇ ਹੀ ਸਾਲ ਜੂਨ 1984 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਹੋਈ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾ ਝੰਜੋੜਿਆ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਆਏ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ (ਸਾਂਸਦ) ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਛੇਤੀ ਹੀ ਉਹ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਮਾਨ) ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਸਟੇਟ ਵਰਕਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਮੈਂਬਰ ਬਣੇ।
ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਅਫ਼ਸਰ ਤੋਂ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ ਬਣਨ ਦਾ ਇਹ ਮੋੜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੋੜ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੌਰ ਦੀਆਂ ਸਿਆਸੀ ਮੰਗਾਂ ਅਤੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਮਤਾ (1973) ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਮੋਰਚੇ ਤੱਕ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
Major Baldev Singh Ghuman ਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸਰਗਰਮੀ
ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਮਾਨ) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਭੂਮਿਕਾ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਝੂਠੇ ਪੁਲਿਸ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦੇ ਤਸ਼ੱਦਦ ਵਿਰੁੱਧ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਰੋਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਜਥੇਬੰਦ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਯੂਥ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਧੜਿਆਂ ਵਿਚਾਲੇ ਏਕਤਾ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਔਖੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਬੇਕਸੂਰ ਸਿੱਖ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਝੂਠੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਅਤੇ ਤਸ਼ੱਦਦ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ।
ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ, ਜੇਲ੍ਹ ਅਤੇ ਰਿਹਾਈ
ਇਸੇ ਸਰਗਰਮੀ ਦੌਰਾਨ, 8 ਅਗਸਤ 1986 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਪਰਿਵਾਰਕ ਗਵਾਹੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜਲੰਧਰ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਤਸ਼ੱਦਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਭਾ, ਸੰਗਰੂਰ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਸਮੇਤ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਦੋ ਸਾਲ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਅਦਾਲਤ ਵੱਲੋਂ ਕੇਸ ਖਾਰਜ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਹੀ ਉਹ ਰਿਹਾਅ ਹੋ ਸਕੇ।
ਜੇਲ੍ਹ ਅਤੇ ਤਸ਼ੱਦਦ ਦੇ ਇਸ ਦੌਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਇਆ, ਸਗੋਂ ਹੋਰ ਦ੍ਰਿੜ ਬਣਾਇਆ। ਰਿਹਾਈ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਉਲੰਘਣਾਵਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਬੋਲਣ ਲੱਗੇ।
ਟਾਈਮਲਾਈਨ — ਜੀਵਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪੜਾਅ
| ਸਮਾਂ / ਮਿਤੀ | ਜੀਵਨ ਦਾ ਪੜਾਅ | ਸੰਖੇਪ ਵੇਰਵਾ |
|---|---|---|
| 10 ਜੁਲਾਈ 1937 | ਜਨਮ | ਪਿੰਡ ਮੁਹਾਦੀਪੁਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿਆਲਕੋਟ; ਵੰਡ ਪਿੱਛੋਂ ਪਰਿਵਾਰ ਪਿੰਡ ਭਾਣੀ ਭਗਾਰ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵਸਿਆ। |
| 1961 | ਫੌਜੀ ਸੇਵਾ | ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੀ 4ਥੀ ਜਾਟ ਬਟਾਲੀਅਨ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ। |
| 1962, 1965, 1971 | ਜੰਗਾਂ | ਤਿੰਨ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਫੌਜੀ ਸੇਵਾ। |
| 1983 | ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ | ਮੇਜਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਫੌਜ ਛੱਡੀ। |
| ਜੂਨ 1984 | ਜੀਵਨ ਦਾ ਮੋੜ | ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਮਗਰੋਂ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸਰਗਰਮੀ ਵੱਲ। |
| 8 ਅਗਸਤ 1986 | ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ | ਨਾਭਾ, ਸੰਗਰੂਰ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਦੀਆਂ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਦੋ ਸਾਲ। |
| ਲਗਭਗ 1988 | ਰਿਹਾਈ | ਅਦਾਲਤ ਵੱਲੋਂ ਕੇਸ ਖਾਰਜ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਰਿਹਾਈ। |
| 23 ਜੂਨ 1990 | ਅੰਤਿਮ ਘਟਨਾ | ਜਲੰਧਰ ਸਥਿਤ ਘਰ ਵਿੱਚ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਹੱਤਿਆ; ਉਮਰ 52 ਸਾਲ। |
23 ਜੂਨ 1990 — ਅੰਤਿਮ ਘਟਨਾ
ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਮਾਨ) ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੇਕਸੂਰ ਸਿੱਖ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਰਿਹਾਅ ਕਰਵਾਉਣਾ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਤੱਕ ਪੁਜਾਉਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਇਹ ਕੰਮ ਉਸ ਦੌਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਰਾਸ ਨਾ ਆਇਆ।
23 ਜੂਨ 1990 ਨੂੰ ਜਲੰਧਰ ਸਥਿਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਅੱਗੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਗਵਾਹੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਹਮਲਾ ਉਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਪੁਲਿਸ-ਪ੍ਰਾਯੋਜਿਤ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਬੋਲ-ਚਾਲ ਵਿੱਚ “ਕੈਟਸ” ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਦਾਲਤੀ ਫ਼ੈਸਲੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਮੌਤ ਸਮੇਂ ਉਹ 52 ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ।
ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ, ਰਾਜ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਜਵਾਬਦੇਹੀ
ਮੇਜਰ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਇਕੱਲੀ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। 1980ਵਿਆਂ ਅਤੇ 1990ਵਿਆਂ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਝੂਠੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ, ਹਿਰਾਸਤੀ ਤਸ਼ੱਦਦ ਅਤੇ ਲਾਪਤਾ ਹੋਣ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਦਾਅਵੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਤੱਕ ਪੂਰਾ ਨਿਆਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹਰ ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਜਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਉਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਸੰਸਥਾਗਤ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੀ ਭਾਲ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਬਾਰੇ Punjab File ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਇਨਸਾਫ਼: 1984 ਤੋਂ 2026 ਤੱਕ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਯਾਦਗਾਰ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਮਗਰੋਂ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਟਾਹਲੀ ਸਾਹਿਬ, ਪਿੰਡ ਘੋੜਾਵਾਹਾ (ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ) ਵਿਖੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਯਾਦਗਾਰ ਬਣਾਈ। ਇੱਥੇ ਬਾਬਾ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਅਕੈਡਮੀ ਚਲਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਮਗਰੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਕਈ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਟ ਕੀਤੀ। ਯਾਦਗਾਰੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਸ਼ਹੀਦ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਮੇਜਰ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ ਕੌਣ ਸਨ?
ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੇਜਰ ਸਨ, ਜੋ 1984 ਪਿੱਛੋਂ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਮਾਨ) ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਬਣੇ ਅਤੇ 23 ਜੂਨ 1990 ਨੂੰ ਜਲੰਧਰ ਸਥਿਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਅੱਗੇ ਮਾਰੇ ਗਏ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫੌਜੀ ਸੇਵਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਸੀ?
1961 ਤੋਂ 1983 ਤੱਕ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੀ 4ਥੀ ਜਾਟ ਬਟਾਲੀਅਨ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਅਤੇ 1962, 1965 ਅਤੇ 1971 ਦੀਆਂ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।
Major Baldev Singh Ghuman ਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸਰਗਰਮੀ ਕੀ ਸੀ?
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਝੂਠੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਅਤੇ ਤਸ਼ੱਦਦ ਵਿਰੁੱਧ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਰੋਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ, ਬੇਕਸੂਰ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਤੱਕ ਪੁਜਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਅੱਜ ਕਿਵੇਂ ਸੰਭਾਲੀ ਗਈ ਹੈ?
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਟਾਹਲੀ ਸਾਹਿਬ, ਪਿੰਡ ਘੋੜਾਵਾਹਾ ਵਿਖੇ ਬਣੀ ਯਾਦਗਾਰ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸਿੱਖ ਅਕੈਡਮੀ ਰਾਹੀਂ।
ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਕਾਰਡ ਬਾਰੇ ਨੋਟ
ਇਹ ਜੀਵਨੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮੇਜਰ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਘੁੰਮਣ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਹੱਤਿਆ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਅਦਾਲਤੀ ਫ਼ੈਸਲਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰਕ ਅਤੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਦਾਅਵੇ ਵਜੋਂ ਹੀ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। Punjab File ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਹਿੰਸਾ ਜਾਂ ਬਦਲੇ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਕਾਰਡ, ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਝ ਅਤੇ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਹੈ।
ਅੰਤਮ ਵਿਚਾਰ
Major Baldev Singh Ghuman ਦਾ ਜੀਵਨ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ, ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਨਿਭਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਅਫ਼ਸਰ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਤੱਕ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਫ਼ਰ, ਜੇਲ੍ਹ ਅਤੇ ਤਸ਼ੱਦਦ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਜਾਰੀ ਰਹੀ ਸਰਗਰਮੀ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ — ਇਹ ਸਭ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉਸ ਦੌਰ ਦੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
✍️ ਲੇਖਕ ਪਰਿਚਯ — Kulbir Singh Bajwa
Kulbir Singh Bajwa ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਲੇਖਕ, ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਸਿਰਜਕ ਅਤੇ PunjabFile.org ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਯਾਦ, ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ, ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨੀਆਂ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਗਵਾਹੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਤੱਥ-ਅਧਾਰਿਤ, ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਲਿਖਤ ਰਾਹੀਂ ਦਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ।
